Türkiye’de kripto varlıklara yönelik uzun süredir beklenen vergi adımı Meclis’e taşındı. TBMM’ye sunulan kanun teklifi, hem kripto işlemlerine özel bir işlem vergisi getirmeyi hem de belirli platformlar üzerinden elde edilen kazançları doğrudan stopaj kapsamına almayı öngörüyor.
Düzenleme yalnızca yatırımcıların elde ettiği kazançları değil, işlem altyapısını, platformların sorumluluğunu, zarar mahsubunu ve KDV istisnasını da kapsıyor.
Kripto satış ve transfer işlemlerine işlem vergisi geliyor
Teklifin en dikkat çeken başlıklarından biri kripto varlık satış ve transfer işlemlerine getirilen işlem vergisi oldu. Buna göre, kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından yapılan ya da aracılık edilen satış ve transfer işlemlerine on binde 3 (%0,03) oranında kripto varlık işlem vergisi uygulanması planlanıyor.
Bu verginin doğrudan kullanıcıdan değil, işlemlere aracılık eden kripto varlık hizmet sağlayıcılarından alınması öngörülüyor. Vergi matrahı ise satış tutarı ya da transfer anındaki rayiç değer üzerinden belirlenecek. Ayrıca vergi matrahından gider veya vergi adı altında herhangi bir indirim yapılamayacak.
Düzenlemeye göre platformlar, ilgili aya ait işlem vergisini izleyen ayın 15’ine kadar beyan edip aynı süre içinde ödemekle yükümlü olacak.
Kripto kazançlarında %10 stopaj dönemi
Teklifte yer alan bir diğer kritik düzenleme ise kripto varlıklardan elde edilen gelirlerin vergilendirilmesiyle ilgili. Buna göre, Sermaye Piyasası Kanunu’na tabi platformlarda kripto varlık işlemlerinden elde edilen kazanç ve iratlar üzerinden %10 oranında vergi tevkifatı yapılması planlanıyor.
Bu kapsamda yalnızca alım-satım kazançları değil, kripto varlıklardan doğan kira, faiz ve benzeri diğer gelirler de stopaj kapsamına alınıyor. Tevkifatın, platformlar tarafından takvim yılının üçer aylık dönemleri itibarıyla yapılması öngörülüyor.
Bu yönüyle teklif, Türkiye’de faaliyet gösteren ve ilgili mevzuata tabi platformlar üzerinden elde edilen kripto gelirlerini sistematik biçimde vergilendirmeyi amaçlıyor.
Çoğu yatırımcı için ayrıca beyanname gerekmeyecek
Teklifin yatırımcı açısından en önemli sonuçlarından biri de burada ortaya çıkıyor. Düzenlemeye göre, bu kapsamda stopaja tabi tutulan kazançlar için gerçek kişiler tarafından ayrıca yıllık ya da münferit beyanname verilmeyecek. Diğer bir ifadeyle, platform üzerinden elde edilen ve tevkifata tabi tutulan gelirlerde çoğu yatırımcı açısından stopaj nihai vergi işlevi görecek.
Ancak ticari faaliyet kapsamında elde edilen gelirler bu kapsamın dışında değerlendirilecek. Yani kripto işlemlerini ticari kazanç çerçevesinde yapanlar için gelirler ticari kazanç hükümlerine göre beyan edilecek ve tevkif yoluyla ödenen vergiler hesaplanan vergiden mahsup edilebilecek.
Platform dışı işlemler için beyan zorunluluğu var
Düzenleme yalnızca yetkilendirilmiş platformlarla sınırlı değil. Teklifte, platform dışında gerçekleştirilen kripto varlık işlemlerinden elde edilen gelirlerin yıllık gelir vergisi beyannamesi ile bildirilmesi gerektiği de açıkça yer alıyor.
Bu da özellikle cüzdandan cüzdana yapılan işlemler, yurt dışı platformlar ya da teklif kapsamı dışındaki yapılar üzerinden elde edilen gelirler açısından ayrı bir vergileme rejimi anlamına geliyor. Kısacası, yetkili platformlarda stopajla çözülen yapı, platform dışı işlemlerde beyan esasına dönüyor.
Teklifte dikkat çeken bir diğer unsur da zarar mahsubuna ilişkin düzenleme. Buna göre, kripto varlık işlemlerinden doğan zararlar yalnızca kripto varlıklardan elde edilen kazançlardan mahsup edilebilecek.
Ayrıca aynı tür kripto varlıklarda dönem içinde oluşan zararların, takvim yılı aşılmamak kaydıyla izleyen dönemlerin tevkifat matrahından düşülebilmesi öngörülüyor. Bu yapı, kripto zararlarının başka gelir unsurlarına karşı kullanılamayacağını gösteriyor.
Maliyet hesabında FIFO yöntemi uygulanacak
Teklif, vergilendirme tekniği bakımından da önemli ayrıntılar içeriyor. Aynı kripto varlıktan farklı tarihlerde alım yapıldıktan sonra bir kısmının satılması halinde, maliyet hesabında ilk giren ilk çıkar yöntemi (FIFO) kullanılacak.
Buna ek olarak, alış ve satış işlemleri nedeniyle ödenen komisyonlar ile ödenen işlem vergisi, tevkifat matrahının tespitinde dikkate alınacak. Kripto varlığın başka bir platforma aktarılması halinde alış bedeli ve alış tarihinin yeni platforma bildirilmesi de düzenlemede yer alıyor.
Kripto varlıklar ilk kez açık biçimde tanımlanıyor
Teklif sadece vergi oranları getirmiyor; aynı zamanda kripto varlıkları hukuki açıdan daha net bir zemine oturtuyor. Buna göre kripto varlıklar, dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıklar olarak tanımlanıyor.
KDV istisnası da teklifte yer alıyor
Vergi yükünü artıran düzenlemelerin yanında, piyasayı dengeleyen bir unsur da bulunuyor. Teklifte, kripto varlık işlem vergisi kapsamına giren kripto varlıkların tesliminin KDV’den istisna tutulması öngörülüyor.
Bu da kripto alım-satım işlemlerinde ayrıca Katma Değer Vergisi uygulanmaması anlamına geliyor. Böylece sistem, bir yandan işlem vergisi ve stopaj getirirken, diğer yandan aynı işlemler üzerinde ek KDV yükü getirmeyecek.
Teklif henüz yasalaşmış değil. Ancak mevcut haliyle kabul edilmesi durumunda, Türkiye’de kripto piyasası ilk kez hem işlem bazında hem de kazanç bazında detaylı bir vergi sistemine tabi olacak.
