İran’ın Hürmüz Boğazı’nın tamamen açık olduğunu ilan etmesi ve Donald Trump’ın Tahran’ın nükleer programını süresiz olarak askıya almayı kabul ettiğini öne sürmesinin ardından piyasalarda kısa süreli bir yükseliş yaşandı. Bitcoin 78 bin doların üzerine çıkarken, S&P 500 ile Nasdaq da haftayı zirvede kapattı.
Piyasalardaki iyimserliği destekleyen bir diğer gelişmeyse Lübnan ile İsrail arasında ateşkes ilan edilmesi oldu. Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin normale döndüğüne yönelik sinyaller, küresel piyasalarda tansiyonun düşebileceği beklentisini güçlendirmişti. Ancak bu hava uzun sürmedi.
Gece saatlerinde tablo tersine döndü: Boğaz yeniden kapandı
Taraflar arasındaki gerilim yeniden yükseldi. İran, ABD’nin bölgede sürdürdüğü deniz ablukasını gerekçe göstererek Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapattığını duyurdu.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, daha önce yaptığı açıklamada ABD’nin baskı ve abluka politikasını sürdürmesi halinde, küresel enerji akışı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın güvenliğinin etkilenebileceği uyarısında bulunmuştu. Kalibaf, “Abluka devam ederse, Hürmüz Boğazı açık kalmayacaktır” demiş ve deniz trafiğinin İran denetimi altında düzenleneceğini söylemişti.
İran, kısa süre önce boğazı yeniden trafiğe açma yönünde verdiği mesajlardan hızla geri döndü ve su yolu üzerindeki askeri denetim ile geçiş kısıtlamalarını cumartesi itibarıyla yeniden devreye aldı.
Bu geri dönüşte Trump’ın açıklamalarının etkili olduğu düşünülüyor. Trump, uçakta gazetecilere yaptığı değerlendirmede, Tahran ile nükleer programı da kapsayan kalıcı bir anlaşmaya varılana kadar Amerikan ablukasının “tam güçle” süreceğini söylemişti.
Öte yandan denizcilik güvenliği kaynaklarına göre, cumartesi günü boğazdan geçmeye çalışan en az iki ticari gemi top atışıyla vuruldu.
Ateşkes sürecek mi?
ABD ile İran arasında bu hafta yapılması beklenen yeni görüşme turuna ilişkin beklentiler de son gelişmelerin ardından zayıfladı. İsrail ile Lübnan arasındaki ateşkesin sürüp sürmeyeceği ise belirsiz.
Ateşkes şu an tamamen çökmüş değil, ama kalıcılaştığını söylemek için erken. Devam etmesi için üç şey kritik görünüyor: İsrail’in operasyon temposu, Hizbullah’ın sahadaki tutumu ve ABD-İran hattında özellikle Hürmüz/abluka konusunda yeni bir gerilim çıkıp çıkmayacağı.
