İran ile ABD’nin, Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen temaslar sonucunda 14 Haziran’da savaşın durdurulmasını ve taraflar arasındaki sorunların müzakereler yoluyla çözülmesini öngören 14 maddelik bir mutabakata vardıkları açıklanmıştı.
“İslamabad Mutabakatı” olarak adlandırılan mutabakat zaptı, 18 Haziran’da İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile ABD Başkanı Donald Trump tarafından dijital ortamda imzalanarak yürürlüğe girdi.
Söz konusu metinde;
- Bölgesel çatışmaların sona erdirilmesi,
- Hürmüz Boğazı’nın yeniden güvenli şekilde ulaşıma açılması,
- ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasının kaldırılması,
- Taraflar arasındaki sorunların diplomatik yollarla çözülmesi,
- İran’ın nükleer programı ve yaptırımların geleceğine ilişkin kapsamlı görüşmelerin başlatılması,
gibi başlıkların yer aldığı belirtildi.
Mutabakatın ardından tarafların, nihai anlaşmaya ulaşılması amacıyla yaklaşık 60 günlük yeni bir müzakere sürecine girmesi beklendi.
Ancak Süreç Beklenenden Daha Karmaşık İlerledi
CNN’e konuşan ve konuya yakın olduğu belirtilen bir diplomat, İran’ın ABD ile İsviçre’de yeniden başlaması planlanan görüşmeler öncesinde Lübnan’daki çatışmaların sona ereceğine ilişkin güvence talep ettiğini öne sürdü.
Diplomata göre Tahran yönetimi, imzalanan mutabakatta yer alan bölgesel çatışmaların sona erdirilmesi maddesinin uygulanmasına ilişkin somut teminatlar istedi.
Bu nedenle planlanan görüşmeler geçici olarak ertelendi. Arabulucuların taraflar arasındaki pürüzleri gidermek için çalışmalarını sürdürdüğü ancak yeni görüşme takvimine ilişkin net bir tarih verilmediği ifade edildi.
JD Vance’in İsviçre ziyareti ertelendi
Diplomatik belirsizlikler yalnızca İran cephesiyle sınırlı kalmadı.
Axios’un haberine göre ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in, ABD-İran görüşmeleri kapsamında gerçekleştirmesi beklenen İsviçre ziyareti ertelendi.
ABD’li yetkililer, erteleme kararının İran’ın Lübnan’daki gelişmelere ilişkin tutumundan kaynaklandığını belirtti.
Hürmüz Boğazı’nda trafik yeniden canlandı
Diplomatik temasların sürmesi ve Hürmüz’ün açık kalacağına ilişkin beklentilerin güçlenmesiyle birlikte deniz taşımacılığında dikkat çekici bir toparlanma görüldü.
Doğrulanmış verilere göre 18 Haziran’da Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi sayısı 25’e yükseldi. Trafiğin her iki yönde de devam ettiği belirtilirken, yaptırım kapsamındaki bazı gemilerin geçiş yaptığı ve 10 Mayıs’tan bu yana yeni bir saldırının doğrulanmadığı kaydedildi.
İran’ın Körfez su yolları otoritesi de yeni düzenlemeler kapsamında onaylı transit başvurusu yapan gemilerin belirlenen dönem içerisinde Hürmüz Boğazı’ndan geçişine izin verileceğini açıkladı.
Buna rağmen bazı “karanlık geçişlerin” sürmesi ve mutabakatın uygulama detaylarının henüz tam olarak netleşmemesi nedeniyle armatörlerin ve sigorta şirketlerinin temkinli tutumlarını korudukları ifade edildi.
Petrol fiyatları üzerindeki etkisi ne oldu?
Süreç boyunca petrol piyasalarında iki farklı fiyatlama öne çıktı.
İlk aşamada Hürmüz Boğazı’nın kapanabileceği ve arzın sekteye uğrayabileceği endişesiyle petrol fiyatlarında sert yükselişler görüldü. Ancak daha sonra diplomatik temasların hız kazanması, mutabakatın imzalanması ve boğazdaki gemi trafiğinin yeniden artış göstermesi, risk priminin önemli ölçüde geri çekilmesine neden oldu.
Yatırımcılar, artık yalnızca savaş senaryolarını değil, aynı zamanda İran petrolünün küresel piyasalara daha rahat ulaşabileceği ve arz tarafında rahatlama yaşanabileceği ihtimalini de fiyatlamaya başladı.
Bununla birlikte uzmanlar, Lübnan başta olmak üzere bölgesel cephelerde yaşanabilecek yeni gerilimlerin ve İran-ABD müzakerelerinde ortaya çıkabilecek olası aksaklıkların petrol piyasalarında oynaklığı yeniden artırabileceği uyarısında bulunuyor.
Piyasaların gözü nihai anlaşmada
Gelinen noktada piyasalar açısından en kritik başlık, 60 günlük müzakere sürecinin başarıyla tamamlanıp tamamlanamayacağı olacak.
Nihai bir anlaşmaya ulaşılması halinde Hürmüz Boğazı’ndaki normalleşmenin hız kazanması, deniz taşımacılığı maliyetlerinin gerilemesi ve petrol üzerindeki jeopolitik risk priminin daha da azalması bekleniyor.
Ancak diplomatik sürecin sekteye uğraması halinde, küresel enerji piyasaları yeniden Hürmüz kaynaklı arz endişeleriyle karşı karşıya kalabilir. Bu nedenle yatırımcılar, İran ve ABD’den gelecek her yeni açıklamayı petrol fiyatlarının bir sonraki yönünü belirleyecek kritik sinyal olarak izlemeyi sürdürüyor.
